|
TERTULLIANUS / CYPRIANUS
Onze Vader

vertaald
en toegelicht door Vincent Hunink
ingeleid door Paul van Geest
(Kok) Kampen
2010
ISBN 978 90 435 1854 3; geb. 96 blz. EUR 14,90
Het Onzevader is een van de oudste en
belangrijkste gebedsteksten van het Christendom. Volgens de evangeliën gaat de
bewoording ervan terug op Jezus Christus zelf. In het Onzevader komen enkele
centrale gedachten van de christelijke geloofs- en levensopvatting tot
uitdrukking.
Geen wonder dat de tekst al in de oudheid
druk werd becommentarieerd. Alle grote kerkvaders, zoals Origines en
Augustinus, hebben erover geschreven, soms in lange traktaten.
Deze uitgave biedt een moderne vertaling
van de twee oudste verhandelingen in het Latijn over het Onzevader.
Tertullianus (ca. 200)
geeft in een korte tekst 'Over het gebed' een overzicht van het Onzevader, met
een bespreking vers-voor-vers van de tekst. Daarnaast biedt hij in felle woorden
een afwijzing van enkele (in zijn ogen) misstanden die in de gebedspraktijk zijn
in geslopen, zoals minutieus handenwassen voor het bidden. Daardoor laat zijn
tekst een aardige inkijk zien op de gebedspraktijken in het vroege christendom
in Africa.
Cyprianus (ca.250) was
werkzaam als bisschop in hetzelfde gebied, Romeins Africa, een halve eeuw later.
De gedachten over het Onzevader hebben zich tegen die tijd enigszins ontwikkeld,
maar Cyprianus leuint inhoudelijk sterk op het werk van zijn voorganger
Tertullianus. Cyprianus' visie als schrijver is duidelijk een andere: hij
richt zich als milde 'herder' tot de gelovigen, voor wie hij alles rustig en
helder uitlegt. Zijn tekst is ook een oproep tot eenheid en harmonie in de
gemeenschap.
Samen vormen de teksten een fascinerend
tweeluik. Speciaal aangeraden voor theologen, classici en alle geïnteresseerden
in westerese spiritualiteit.


+++
Eerder verschenen bij Kok in soortgelijke
uitvoering:

[2009 en 2010]
FRAGMENT
1. Tertullianus c.9
Een handvol bondige bewoordingen, meer is het
niet. Maar hoeveel uitspraken van profeten, evangeliën en apostelen zitten erin!
Hoeveel toespraken van de Heer, hoeveel parabels, voorbeelden en voorschriften!
En hoeveel taken worden er tegelijk mee vervuld! In VADER zit het
eerbetoon aan God, in NAAM ons geloofsgetuigenis, in WIL het offer
van gehoorzaamheid, in RIJK de herinnering aan hoop, in BROOD het
verzoek om leven, in de vraag om vergeving de confessie van onze schuld, en in
de bede om bescherming beduchtheid voor verleidingen.
Geen wonder ook! God kon ons als enige leren
hoe Hij wilde dat men tot Hem bidt. Hij zelf heeft dus de heiligheid van dit
gebed geordend, zijn Geest heeft het bezield op het moment dat het van zijn
goddelijke lippen kwam, en zo stijgt het met een speciaal voorrecht ten hemel en
brengt voor de Vader te berde wat de Zoon heeft geleerd.

2. Cyprianus c.8-9
Zo leren we dat, dierbare broeders en
zusters, uit de goddelijke lezing, en nu weten we hoe wij het gebed moeten
benaderen. Laten we vervolgens ook van de Heer leren wát we moeten bidden.
Bid als volgt, zegt Hij. ONZE VADER, DIE IN DE HEMEL ZIJT, UW NAAM WORDE
GEHEILIGD, UW RIJK KOME, UW WIL GESCHIEDE IN DE HEMEL EN OP AARDE, GEEF ONS
HEDEN ONS DAGELIJKS BROOD EN VERGEEF ONS ONZE SCHULD, ZOALS OOK WIJ AAN ANDEREN
HUN SCHULD VERGEVEN, EN STA NIET TOE DAT WIJ IN VERLEIDING WORDEN GELEID, MAAR
VERLOS ONS VAN HET KWAAD (Matteüs 6:9-13).
Bovenal wilde de Leraar van de vrede en
Leermeester van de eenheid niet dat ieder voor zich en apart bidt. Wie bidt moet
dat niet alleen doen voor zichzelf. We zeggen niet 'Mijn vader die in de hemel
zijt' of 'geef mij heden mijn brood'. Niemand verzoekt alleen voor zichzelf om
vergeving van schuld, en niet in verleiding komen en bevrijding van de Boze, dat
vraagt niemand voor zichzelf als enige.
Ons gebed is collectief, gemeenschappelijk,
en wanneer we bidden doen we dat niet voor één mens maar voor heel het volk.
Want als heel het volk zijn wij één.
God, de leermeester van de vrede en de
eendracht, heeft ons die eenheid geleerd, en zo wilde Hij dat één voor allen
bidt, zoals Hij ook zelf in Eén allen heeft gedragen.
Die gebedsregel is aangehouden door de drie
jongelingen die in de brandende oven opgesloten zaten. Eenstemmig was hun gebed,
en door geestelijke harmonie waren zij een van hart. Daarover hebben we het
betrouwbaar getuigenis van de goddelijke Schrift. Wanneer daar staat op welke
manier die jongeren hebben gebeden, is dat meteen een voorbeeld dat wij moeten
navolgen in ons gebed, dan kunnen wij worden zoals zij. Toen zongen die drie
als uit één mond een hymne en prezen zij God (Daniël 3:51).
Ze spraken als uit een mond, en toch had
Christus hun nog niet geleerd te bidden. Voor de biddenden waren het woorden die
iets konden bewerken, die effectief waren. Ze wisten God te winnen, want hun
gebed was vredelievend, eenvoudig, spiritueel.
Evenzo baden ook de apostelen samen met de
discipelen na de Hemelvaart van de Heer, zo lezen we in de Schrift. Allen
bleven eendrachtig volharden in gebed, staat er, samen met de vrouwen,
met Maria, de moeder van Jezus, en zijn broers (Handelingen 1:14). Zij
volhardden eendrachtig in hun gebed, en door hun aandringen en eenheid van hart
wordt nog iets duidelijk: God, die de mensen eendrachtig laat wonen in één
huis (Psalm 67(68):7) laat in zijn goddelijke, eeuwige huis uitsluitend
mensen toe bij wie het gebed getuigt van eendracht.
Wat een mysteriën, dierbare broeders en
zusters kent het gebed van de Heer. Wat zijn het er veel, wat zijn ze groot! In
korte bewoordingen zijn ze gebundeld, maar ze zijn overvloedig in geestelijke
kracht. Niets blijft in onze verzoeken en gebeden achterwege, het zit allemaal
in deze samenvatting van de hemelse leer.
HET ONZEVADER: LATIJNSE VERSIES
De teksten van het Onzevader,
zoals geciteerd en gebruikt door Tertullianus en Cyprianus, vertonen op details
kleine en grotere verschillen met de uiteindelijke Latijnse tekst van de
Vulgaat. Dat is onvermijdelijk omdat zij geruime tijd voor het ontstaan van de
Vulgaat leefden (respectievelijk twee eeuwen en anderhalve eeuw). Hun versies
zijn echter ook niet steeds identiek met die van de oudste Latijnse
bijbelversies, die bekend staan als de Vetus Latina, in zijn twee varianten Afra
en Itala. Dat kan zijn daardat de auteurs een andere, niet bewaarde versie
citeren, of doordat zij fouten maken of niet precies citeren. Ook kunnen er
overschrijffouten uit latere eeuwen in het geding zijn. In elk geval lijkt het
nuttig om de precieze Latijnse woorden van de verschillende bijbelversies en de
twee christelijke auteurs in een overzicht naast elkaar te zetten.
Tert Pater qui in caelis es
Cypr Pater noster qui es in
caelis
VL Afra Pater noster qui ...
in caelis
VL Itala Pater noster qui es in
caelis
Vul Pater noster qui es in
caelis
Tert sanctificetur nomen tuum
Cypr sanctificetur nomen tuum
VL Afra sanctificetur nomen
tuum
VL Itala sanctificetur nomen tuum
Vul sanctificetur nomen tuum
Tert fiat voluntas tua in
caelis et in terra
Cypr adveniat regnum tuum
VL Afra veniat regnum tuum
VL Itala adveniat regnum tuum
Vul adveniat regnum tuum
Tert veniat regnum tuum
Cypr fiat voluntas tua in
caelo et in terra
VL Afra fiat voluntas tua in caelo
et in terra
VL Itala fiat voluntas tua in caelo
et in terra
Vul fiat voluntas tua sicut
in caelo et in terra
Tert panem nostrum quotidianum
da nobis hodie
Cypr panem nostrum cottidianum
da nobis hodie
VL Afra panem nostrum
cottidianum da nobis hodie
VL Itala panem nostrum
cottidianum da nobis hodie
Vul panem nostrum
supersubstantialem da nobis hodie
Tert dimitti nobis debita nostra
(in AcI-constructie)
Cypr et dimitte nobis debita
nostra
VL Afra et remitte nobis
debita nostra
VL Itala et dimitte nobis
debita nostra
Vul et dimitte nobis debita
nostra
Tert remittere nos quoque
debitoribus nostris (in AcI)
Cypr sicut et nos remittimus
debitoribus nostris
VL Afra sicut et nos
remittimus debitoribus nostris
VL Itala sicut et nos
remittimus debitoribus nostris
Vul sicut et nos demittimus
debitoribus nostris
Tert ne nos inducas in
temptationem
Cypr et ne patiaris nos induci
in temptationem
VL Afra et ne passus fueris
induci nos in temptationem
VL Itala et ne nos inducas in
temptationem
Vul et ne inducas nos in
temptationem
Tert sed devehe nos a malo
Cypr sed libera nos a malo
VL Afra sed libera nos a malo
VL Itala sed libera nos a
malo
Vul sed libera nos a malo
latest changes here:
30-01-2012 10:10
|