|
SALLUSTIUS
Rome in verval
de
samenzwering van Catilina,de oorlog tegen Jugurtha
vertaald door Vincent
Hunink, ingeleid door Fik Meijer
Athenaeum - Polak & Van Gennep, Amsterdam 1999

De ongebreidelde Romeinse expansie in de derde en tweede eeuw voor Christus leidde tot enorme sociale problemen en een scherpe tweedeling. Machtsmisbruik en corruptie begonnen welig te tieren bij de oligarchie, terwijl de lagere klassen amper profiteerden van de nieuwe welvaart. Onvermijdelijk kwamen deze maatschappelijke spanningen tot ontlading.
Uit de samenzwering van Catilina (63 v. Chr.) en de oorlog tegen Jugurtha (111-105 v. Chr.) blijkt hoe ernstig de crisis van Rome is. De Romeinse geschiedschrijver Gaius Sallustius Crispus (86- 34 v.Chr.) beschrijft gefrustreerde burgers die het opnemen tegen hun eigen staat, en corrupte magistraten die een oorlog verprutsen en zich laten manipuleren door een barbaarse koning.
Sallustius kan schitterend klagen over 'de teloorgang van alle morele waarden', maar heeft daarbij ook oog voor psychologische nuances. Zijn meeste personages worden ambivalent getekend: zo heeft de boosdoener Catilina ook duidelijk goede eigenschappen. Beide werken laten zich lezen als tragedies over de Romeinse Republiek.
Met zijn pessimistische visie en zijn bondige stijl werpt Sallustius een boeiend licht op het republikeinse Rome. Dat hij ook persoonlijk 'boter op zijn hoofd had', als mislukt politicus en beschermeling van Caesar (na wiens vermoording in 44 hij zijn werk schreef), maakt hem psychologisch nog interessanter. Literair hoort Sallustius thuis tussen de allergrootsten, naast zijn geliefde model Thucydides en zijn beroemde navolger Tacitus.
De inleider, Fik Meijer, is bijzonder hoogleraar Zeegeschiedenis en Maritieme Archeologie van de klassieke oudheid aan de Universiteit van Amsterdam. Hij vertaalde onder meer Gregorius van Tours en (samen met M.A. Wes) Flavius Josephus.
NIEUW:
Per 19 januari 2005 is de volledige tekst van de
vertaling voor iedereen beschikbaar op deze website! Volg de links naar
volledige tekst om het bestand (675 kB) te downloaden. TIP:
als het niet lukt het bestand in te lezen door op de link te klikken, kan het
helpen om het bestand eerst te laten opslaan op uw eigen computer. Open het
vervolgens handmatig met Acrobat Reader.
FRAGMENT
De medestanders (14-16)
In een stad die zo groot en zo verloederd
was, bracht Catilina uiteraard zonder enige moeite allerlei verlopen en misdadig
volk op de been, dat hem als een zwerm omringde. Want iedere hoerenloper,
echtbreker of kroegganger die met eigen hand, maag of orgaan zijn erfdeel had
verbrast, iedereen die een grote schuld had opgebouwd om een schandaal of
vergrijp af te kopen, alsook alle mogelijke soorten wurgers, heiligschenners,
gerechtelijk veroordeelden en misdadigers die hun straf vreesden, en daarbij nog
allen die leefden van hun hand of tong dankzij meineed of moord op medeburgers
en tenslotte iedereen die achtervolgd werd door schandalen, armoede of een
slecht geweten -- dát waren Catilina's naasten en getrouwen. En als er al eens
iemand zonder iets op zijn kerfstok bevriend raakte met Catilina, werd hij door
de dagelijkse omgang en alle verlokkingen gemakkelijk van hetzelfde of
soortgelijk kaliber.
Het waren vooral jongeren met wie Catilina
nauwe contacten aanknoopte. Doordat zij geestelijk nog kneedbaar en plooibaar
waren, kon hij hen gemakkelijk in zijn vallen laten lopen. Want al naar gelang
ieders leeftijd en passie leverde hij aan de één meisjes van plezier en kocht
hij voor de ander honden en paarden. Kort en goed: hij spaarde kosten noch
moeite om hen maar afhankelijk te maken en aan zich te binden. Ik weet dat
sommige mensen dachten dat de jongeren die bij Catilina kind aan huis waren het
met hun eerbaarheid niet zo nauw namen. Dit gerucht berustte echter op
allesbehalve concrete bewijzen.
Als jongeman had Catilina zich al seksueel
misdragen, met een meisje van adel, met een Vestaalse priesteres, en meer van
dergelijke dingen gedaan die in strijd zijn met alle menselijk en goddelijk
recht. Uiteindelijk werd hij verliefd op Aurelia Orestilla, een vrouw van wie
geen fatsoenlijk man ooit iets heeft aangeprezen behalve haar schoonheid. Zij
twijfelde of zij wel met hem zou trouwen, omdat zij bang was voor een al
volwassen zoon van hem uit een eerder huwelijk. Het geldt als zeker dat hij
daarom die zoon heeft gedood en zo zijn huis heeft geruimd voor dit misdadige
huwelijk.
Vooral deze moord is volgens mij een
belangrijk motief voor hem geweest om zijn wandaad te bespoedigen. Want zijn
onreine ziel, vol haat jegens goden en mensen, kon niet meer tot bedaren komen,
of hij nu wakker was of sliep. Zozeer bleef hij er innerlijk mee bezig en voelde
hij de kwelling van zijn slechte geweten. Vandaar zijn bleke kleur, zijn akelige
oogopslag en zijn afwisselend snelle en trage pas. Kortom, aan zijn gezicht en
manier van doen was zijn gestoordheid af te lezen.
De jongeren die hij had weten aan te
trekken, zoals ik eerder vermeldde, leerde hij intussen allerlei slechts.
Sommigen van hen zette hij tijdelijk in als valse getuigen of ondertekenaars;
hun woord van trouw, hun kapitaal of de gevaren die zij liepen interesseerden
hem amper. Later, als hij hun goede naam en eer eenmaal had aangetast, dwong hij
hen tot andere, zwaardere vergrijpen. Als er op een bepaald moment geen reden
voorhanden was om kwaad te doen, liet hij mensen die hem geen strobreed in de
weg legden evengoed belagen en vermoorden als wie dat wel deden. Hij wilde
handen en hart natuurlijk niet laten verslappen door nietsdoen! Desnoods was hij
dus ook zonder aanleiding slecht en hard.
Dit dan waren de vrienden en medestanders op
wie Catilina vertrouwde. Verder had men overal ter wereld torenhoge schulden en
hadden de meeste veteranen van Sulla op te grote voet geleefd, waardoor zij nu
terugdachten aan hun rooftochten en zege van weleer en alle hoop op een
burgeroorlog stelden.
In die situatie beraamde Catilina een plan
om de Republiek omver te werpen.
VOLLEDIGE TEKST
De volledige tekst van Sallustius, Rome
in verval, vertaald door Vincent Hunink (Amsterdam 1999) is op deze site
beschikbaar. Iedereen wordt van harte uitgenodigd om de tekst te downloaden en
te lezen. Wilt u fragmenten van de tekst overnemen in een commerciële uitgave,
dan is toestemming van de uitgever nodig (Singel 262, 1016 AC AMSTERDAM). Een
berichtje
naar mij wordt sowieso op prijs gesteld ! Het is voor mij aardig om te horen
wat er met deze tekst gebeurt.
Gebruik
onderstaande link om het bestand te downloaden.
Het
bestandsformaat is PDF. De grootte van het bestand is 675
kB.
download
de integrale tekst van Rome in verval (PDF)
latest changes
here: 19-12-2011 14:58
|