Dag 13: Rabat

Titel: Lezing Sietske de Boer

Naam: Peter Biekens en Maurice Pans

 

Sietske de Boer is journaliste en correspondente voor de NOS-radio en heeft in Rabat voor ons een lezing gehouden. Voor haar werk is zij al anderhalf jaar woonachtig in Rabat, waardoor wij dus zeer geïnteresseerd waren in wat zij allemaal te vertellen had. Hier volgt een samenvatting van de belangrijkste punten.

Hassans bewind werd gekenmerkt door terreur en een gebrek aan democratische inspraak. Het politieke verkeer was onder zijn leiding vooral georganiseerd in een wijd vertakt patronagesysteem waarbij belangengroeperingen onder de koning een grote mate van vastgelegde inspraak genoten. Het zijn hier met name de makhzen-families, chorfa’s en andere statusgroepen die betrekkelijk veel politieke macht hadden.

            Pas in de jaren negentig vond er na openstelling van de Marrokaanse economie geleidelijk enige democratisering plaats. Dit proces werd snel zichtbaar binnen de Marokkaanse politieke verhoudingen. Echter ook buiten het politieke bedrijf werd het geleidelijk makkelijker de regering  en de maatschappij te bekritiseren. Hassan II kon in dit opzicht niet achterblijven bij een democratiseringsgolf die ook in de rest van de Arabische wereld voelbaar werd.

            Nadat Hassan II in 1999 stierf nam zijn zoon Mohammed VI het roer over. Deze zag enerzijds in dat meer inspraak van onderaf een vereiste was. Anderzijds besefte hij ook al bij zijn aantreden dat je eeuwenoude machts- en belangenrelaties niet zomaar kunt negeren als politiek leider.  Wil hij zich kunnen verzekeren van de brede steun van de inspraakrijke elite, dan zal hij zich blijvend moeten conformeren aan verankerde patronagestructuren zoals ook zijn vader deed.  

Onder het beleid van koning Hassan II heerste er altijd een bepaalde spanning die door de nieuwe koning, Mohammed VI, meteen werd weggenomen. Dit deed hij onder andere door ervoor uit te komen dat hij half Berber is en door alle Marokkanen gelijk te stellen. Hierdoor kwam er meer ruimte voor de talen en culturen van de Berbers en dit maakte dat de nieuwe koning op handen wordt gedragen.

Nog een andere reden hiervoor is dat de koning een stuk vrouwvriendelijker is in vergelijking met zijn vader. Emancipatie is bespreekbaar gemaakt en dat is een hele stap vooruit. Maar helaas zijn plannen voor hervormingen op het gebied van huwelijksrecht en familierecht op een laag pitje gezet, omdat deze bij conservatieve groeperingen in slechte aarde waren gevallen.

Het grootste politieke probleem voor de nieuwe koning is nog altijd de Westelijke Sahara. Een ander groot probleem waar de koning mee te kampen heeft, is de leegloop van het platteland van mannen. De koning probeert dit op te vangen door de vrouwen op het platteland die achter blijven te leren lezen en schrijven. Een voorbeeld hiervan is een dorp ten zuiden van Marrakech waar vrouwen nu essentiële zaken kunnen lezen, zoals prijzen als gevolg van de campagne die de koning heeft gevoerd. Een ander onderdeel van deze campagne is de watervoorziening. In kleine dorpen zijn nieuwe waterpompen aangebracht en komt er steeds meer elektriciteit op het platteland. De effecten van het beleid van de nieuwe koning zijn dus wel degelijk te merken.

Op de vraag of Marokko een democratie is geworden onder het bewind van Mohammed VI is het antwoord nee. Marokko kent een formeel parlement, zij het dat de koning alle ministers, gouverneurs etc. benoemt. Een heel netwerk van bestuurders wordt regelmatig ontslagen en vervolgens worden er weer nieuwe mensen benoemd.

Over de betrekkingen van Marokko met het buitenland werd het volgende verteld. Koning Hassan II heeft altijd een diplomatieke functie gehad doordat Marokko als brug fungeerde tussen het Westen en de Arabische wereld. Mohammed wil deze functie graag waarborgen en heeft daarom ook al een bezoek gebracht aan de Verenigde Staten toen Bill Clinton nog president was. Deze verstandhouding tussen de VS en Marokko staat onder druk door president Bush en zijn strijd tegen het terrorisme. Marokko voelt zich namelijk verbonden met de Palestijnen, wat blijkt uit het feit dat de koning zijn huwelijk heeft uitgesteld uit solidariteit met de Palestijnen. Toch zal de koning binnenkort naar de VS afreizen om een bemiddelende rol in te nemen tussen de Amerikanen enerzijds en het Midden-Oosten anderzijds.

Tot zover het politieke gedeelte van de lezing van Sietske de Boer. Over het algemeen kunnen we stellen dat haar verhaal aan onze verwachtingen voldaan heeft. De meeste informatie die zij verteld heeft komt overeen met de informatie die we reeds bestudeerd hadden. Met name het antwoord op de vraag of Marokko een democratie is, was interessant te horen van iemand die zelf in het land woont. Waar we ons wel enigszins over verbaasden, is dat deze journaliste een stuk positiever sprak over het beleid van de koning en de effectiviteit ervan, dan de schrijvers van andere informatiebronnen. Misschien dat zij vanuit een meer Marokkaans oogpunt het regeringsbeleid beoordeelt. Vanuit een westerse visie bezien, is het begrijpelijk dat mensen met een negatiever oordeel komen, omdat zij andere maatstaven hebben.